Postmodern Anlatı Teknikleri ve Felsefi Derinlik: Coraline Uyarlamasında Estetik Dönüşüm
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20814635Anahtar Kelimeler:
Coraline, Postmodernizm, Sinema, Hipergerçeklik, UyarlamaÖzet
Bu çalışma, Neil Gaiman’ın Coraline (2002) adlı romanından sinemaya uyarlanan ve Henry Selick tarafından yönetilen Coraline ve Gizli Dünyası (2009) filmini postmodern anlatı teknikleri açısından merkeze almaktadır. Metinlerarasılık, üstkurmaca, medyalararasılık ve parçalı kurgu gibi postmodern stratejiler, anlatıyı çok katmanlı bir yapıya kavuşturarak uyarlamaya derin bir felsefî boyut katar. Selick’in yeniden yazım sürecinde kullandığı bu estetik tercihler filmi salt bir korku masalı olmanın ötesine taşır. Film; gerçeklik algısı, aidiyet arzusu, kimlik inşası ve özgür irade gibi felsefî temaları sorgulayan zengin bir yapıta dönüşür. Çalışmada, anlatının akışkan, sınır tanımayan ve çok merkezli yapısı bilhassa kedi karakteri üzerinden incelenir. Kedi figürü Deleuze ve Guattari’nin rizom ve yersiz-yurtsuzluk kavramlarıyla analiz edilerek postmodern yapının temsilcisi olarak yorumlanır. Kedinin rizomatik yapısı sayesinde postmodernizmin oluşturduğu felsefî tema zenginleşir. Ek olarak, Coraline karakterinin fiziksel dünyadan kaçarak sığındığı "Öteki Dünya"nın statüsünü anlamlandırmak için Baudrillard’ın hipergerçeklik ve simülasyon kuramı devreye girer. Kahramanın sahte evrende yaşayan öteki ebeveynlerinin yarattığı korku ve dehşet hissi Freud’un tekinsizlik kavramı ile açıklanır. Söz konusu uyarlama süreci, edimsel bir dönüşüm süreci olarak ele alınır. Selick kurgusunu yalnızca bir taklit olarak kurmaz, Wybie gibi yeni karakterler ekler. Bu farklılığın analiz edilmesiyle eserin nasıl eleştirel bir boyut kazandığı vurgulanır. Sonuç itibariyle Coraline ve Gizli Dünyası filmi, postmodern tekniklerin edebî bir metni animasyon düzleminde nasıl dönüştürüp ona eşsiz bir felsefî derinlik kazandırdığını kanıtlayan örnek bir vakadır.
Referanslar
Aktaş, A. (2024). Halikarnas Balıkçısı’nın eserlerinden yapılan sinema ve dizi uyarlamaları üzerine bir inceleme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 10(39), 371-384.
Aktaş, Ş. (2009). Edebî metin ve özellikleri. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 15(39) (Prof. Dr. Hüseyin Ayan Özel Sayısı), 187–200.
Aktulum, K. (2008). Parçalılık/süreksizlik/kopukluk. ART-E Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1).
Aktulum, K. (2021). Bir çözümleme yöntemi olarak sanatta göstergelerarasılık. Folklor/Edebiyat: Halkbilim, Etnoloji, Antropoloji, Edebiyat, 27(107), 661–686.
Aşkun, N.C. (1979). Sinema ve edebiyat ilişkisi üzerine. Kurgu Dergisi, 1(1), 124-130.
Aytaç, G. (1999). Genel edebiyat bilimi. Papirüs Yayınevi.
Başçı, S., & Ozanözgü, E. N. (2023). Kurgusal mekân-karakter ilişkisi’nin yaratıcılığa etkisi: edebiyat ve sinema ara kesitinde disiplinler arası bir yaklaşım. Sanat Yazıları Dergisi, (49), 321–349.
Baudrillard, J. (2011). Simülakrlar ve simülasyon. (O. Adanır, Çev.) Doğu Batı Yayınları.
Bauman, Z. (2011). Postmodern etik. (A. Türker, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
Bayat, S. (2020). Postmodern kurgu bağlamında Daniel Kehlmann’ın “Tyll” romanı. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
Canbol, S. (2015). Özden Selenge’nin romanlarının postmodern özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Yakın Doğu Üniversitesi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Lefkoşa.
Clarke, J. (2012). Sinema akımları. (Ç. E. Babaoğlu, Çev.) Kalkedon Yayınları
Demirtaş, H. (2024). Uyarlama filmlerde toplumsal ve kültürel farklılıklar: Fıstık Gibi Maşallah (1964) ve Some Like It Hot (1959) film örnekleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 12 (3), 1918-1939.
Eliuz, Ü. (2016). Oyunda oyun postmodern roman. Kesit Yayınları.
Erdem, B. K. (2019). Freudyen teorideki “tekinsizlik” olgusunun Türk modernleşmesinde darbeleri mümkün kılan obskürantist ve self-oryantalist tutumlarla ilişkiselliği üzerinden okunması. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, (32), 77-97.
Evecen, G. (2024). Deleuze ve Guattari’nin yersiz yurtsuzluk kavramı çerçevesinde It Must Be Heaven Filmi. 6. SineFilozofi Dergisi Uluslararası Sinema ve Felsefe Sempozyumu Tam Metin Kitapçığı, (1), 25-33.
Freud, S. (2021). Yas ve melankoli: tekinsiz. İstanbul,
Gaiman, N. (2002). Coraline. Bloomsbury Publishing.
Gül, E.C. (2016). Postmodern sanrı ve yabancılaşma gerçeği. Toros Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 75-107.
Güven, E. B. (2020). Romanda postmodern ögeler. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (19), 378-386.
Karabulut, M. ve Biricik, İ. (2017). Postmodern edebiyatın “Ne”liği. HİKMET-Akademik Edebiyat Dergisi, 3(7), 34-45. (Gelenek ve postmodernizm özel sayısı).
Karadoğan, A. (2005). Postmodern sinema mı film mi. İletişim Araştırmaları Dergisi, 3(1-2), 133-160.
Karauğuz, A. M. (2020). Bitmemiş inşa: postmodernizm. Ketebe Yayınları.
Kaya, Z. (2011). Sinemada postmodern arayışlar: Ucuz Roman (Pulp Fiction) ve Kayıp Otoban (Lost Highway) örnekleriyle. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
Kaya, Z. ve İspir, N. (2011). Sinemada postmodern arayışlar. Atatürk İletişim Dergisi, (2), 81-100.
Kayadevir, R. Y. (2019). Uyarlama sinema filmleri üzerine bir sorgulama: sinema seyircilerinin okuma pratikleri. SineFilozofi Dergisi, Özel Sayı, 453-473.
Kayaoğlu, E. (2016). Edebiyat ve film edebiyat bilimi yaklaşımıyla film çözümlemesine giriş. Hiperlink Yayınları.
Koçak, D. Ö. (2012). Sinemada postmodernizm. Sosyal Bilimler Dergisi, 2(5).
Lucy, N. (2003). Postmodern edebiyat kuramı. (A. Aksoy, Çev.) Ayrıntı Yayınları
McHale, B. (1987). Postmodernist fiction. Methuen.
Monaco, J. (2002). Bir film nasıl okunur. (E. Yılmaz, Çev.). Oğlak Yayınları.
Möngü, B. (2013). Postmodernizm ve postmodern kimlik anlayışı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(17), 27-36.
Ören, A. (2016). Üstkurgu/ üstkurmaca üzerine. Hece Yayınları.
Özaltıok, B. A. (2021). Postmodernizmin sınırları ve postmodernist bir tema olarak komplo teorileri. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(2),1294-1313
Özdemir, A.N. (2018). Tersine bir bildungsroman: Tante Rosa. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 497-507.
Özkaya, F. (2024). Postmodern kimlik. DEÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 811-827.
Öztürk, A. (2019). Sinema filmlerinde postmodern anlatı: “Ucuz Roman” (Pulp Fiction). Sosyal Bilimler Araştırmaları II. Akademisyen Kitabevi. 9-33
Özyurt, B. & Gülçur, M. (2022). Bir uyarlama örneği olarak ‘Uçurtma Avcısı’ romanı ve filmi üzerine karşılaştırmalı bir analiz. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (60), 112-131.
Sartre, J.P. (2008). Edebiyat nedir. (B. Onaran, Çev.) Can Yayınları
Sarup, M. (2004). Post-yapısalcılık ve postmodernizm. Bilim ve Sanat Yayınları.
Selick, H. (Yönetmen). (2009). Koralin ve Gizli Dünya [Film]. Laika; Pandemonium Films.
Şah, U. (2015). Jean Baudrillard ve simülasyon kuramı. Onto Dergisi, (8), 12-17.
Tınaz, P. (2024). Sigmund Freud’a göre tekinsizlik yaratan beş temel motifin korku filmlerinde kullanımı: Conjuring üzerine bir içerik çözümlemesi. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-16.
Wells, P. (1998). Understanding animation. Routledge.
Yıldız, B. (2022). Edebiyatta yeni bir eleştirel eylem olarak rizomatik eleştiri ve Gilles Deleuze’ün rizomatik kavramı. Folklor/Edebiyat, 28(110), 461-480.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Gamze Oğuz, Abdullah Acehan
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Eğitim Dil ve Edebiyat Dergisi'nde yayımlanan makaleler, yazarın tercihi doğrultusunda Creative Commons lisanslarından CC BY veya CC BY-NC kapsamında yayımlanır. Bu lisanslar, eserlerin paylaşılmasını ve yeniden kullanılmasını kolaylaştırırken, yazarların telif hakkını ellerinde tutmalarını sağlar. CC BY lisansı, eserin ticari ya da ticari olmayan her türlü kullanımına izin verirken; CC BY-NC lisansı yalnızca ticari olmayan kullanımlara izin verir ve ticari kullanımlar için yazar izni gerektirir. Her iki lisans türünde de eser sahibine atıf yapılması zorunludur.
CC BY 4.0 Lisansı altında bunları yapmakta özgürsünüz:
CC BY NC 4.0 Lisansı altında bunları yapmakta özgürsünüz:
Yazarların kendi makalelerinin telif hakkını elinde tutmalarına izin verilmeyen durumlarda, yazarlar makalelerini göndermeden önce dergi sekreteryası ile iletişime geçmeli, böylece standart dışı telif hakkı taleplerinin karşılanıp karşılanamayacağı konusunda tavsiyede bulunabiliriz. Ayrıca yazarlara, uyumluluğu sağlamak için fon sağlayıcılarının gereksinimlerini kontrol etmeleri önerilir.
